محصولات تراریخته خوب یا بد؟

زیست فناوریصنایع غذایی

نوشته شده توسط:

محصولات تراریخته ژنتیکی(genetically modified organism)

محصولات‌تراریخته ­ژنتیکی (GMO) ارگانیسم‌هایی هستند که ماده ژنتیکی آن‌ها (DNA) به گونه‌ای تغییر کرده‌است که به طور طبیعی این تغییر رخ نمی‌دهد، به عنوان مثال یک ژن از یک ارگانیسم دیگر به آن وارد شده است. مواد غذایی GMO در حال حاضر عمدتا از گیاهان هستند، اما در آینده مواد غذایی حاصل از میکروارگانیسم‌های GMO و یا حیوانات احتمالا وارد بازار می‌شوند. بیشتر محصولات زراعی تغییریافته ژنتیکی به منظور بهبود عملکرد، با ژن‌های مقاومت به بیماری‌های گیاهی یا افزایش تحمل به سموم توسعه داده شده‌اند. این محصولات با هدف ارتقا سلامت غذایی، با کاهش استفاده از سموم و افزایش تامین محصولات غذایی به طور گسترده در سراسر جهان تولید می‌شوند. در آینده، تغییرات ژنتیکی می‌تواند به تغییر مواد مغذی غذا و بهبود کارایی سیستم‌های تولید مواد غذایی کمک کند. قبل از ورود این مواد غذایی به بازار همه آنها باید از نظر ایمنی سلامت مورد ارزیابی قرار بگیرند.

محصول تراریخته ژنتیکی چیست؟

محصولات تراریخته به محصولاتی گفته می‌شود که ژن‌های جدیدی به واسطه مهندسی ژنتیک به ژنوم آن ها وارد شده است. این ژن ها معمولا به منظور بهبود مقاومت گیاه به برخی آفات یا بیماری‌های گیاهی و بهبود عملکرد گیاه و در نهایت بهره‌وری کشاورزی و کاهش مصرف سموم انجام می‌شود. در واقع با ورود یک یا چند ژن به گیاه ویژگی‌های جدید به آن اضافه می‌شود. ازمهم ترین محصولات کشاورزی که تولید آن‌ها به صورت تراریخته در سراسر جهان گسترش پیدا کرده است می توان به سویا، ذرت، پنبه و کانولا اشاره کرد.

محصولات تراریخته از تولد تا امروز

در سال ۱۹۹۳ اولین تلاش‌ها برای تولید گیاهان تراریخته در چین منجر به ایجاد توتون مقاوم به ویروس موزاییک شد. پس از آن امریکا در سال ۱۹۹۶ با تولید پنبه مقاوم به آفات و ذرت و سویای مقاوم به علف‌کش وارد بازار محصولات تراریخته شد. امریکا برای اولین بار توانست بیش از ۱٫۷ میلیون هکتار از اراضی کشاورزی را زیر کشت محصولات تراریخته ببرد، شایان ذکر است در حال حاضر با داشتن بیش از ۷۱ میلیون هکتار زمین کشت انواع محصولات تراریخته، بزرگترین تولیدکننده و مصرف‌کننده این محصولات در جهان به شمار می‌رود. بعد از کشور امریکا، کشورهای برزیل با ۴۴ میلیون هکتار، آرژانتین با ۲۹ میلیون هکتار و هند با ۱۲ میلیون هکتار از عمده تولید‌کنندگان این محصولات می‌باشند. امروز سطح زیر کشت این محصولات به ۱۸۹٫۸ میلیون هکتار افزایش یافته است.

کشورهای تولیدکننده محصولات کشاورزی تراریخته

 

مزایا تولید محصولات تراریخته

با توجه به جمعیت رو به گسترش جهان و براساس گزارش جهانی در مورد بحران غذا، بیش از   ۱۰۸میلیون نفر در ۴۸ کشور جهان امنیت غذایی نداشته و در خطر قحطی و گرسنگی قرار دارند. ۶۰درصد جمعیت گرسنه‌ی جهان در نوزده کشوری که با معضلات تغییرات آب وهوایی مواجه هستند زندگی می‌کنند. از این رو اتخاذ برنامه‌هایی جهت تامین مواد غذایی حائز اهمیت است. یکی از راه‌حل‌های این بحران افزایش تولید محصولات کشاورزی است. این مهم با استفاده از فناوری تولید محصولات تراریخته میسر می‌شود.  بزرگترین شرکت های بیوتکنولوژی عرضه کننده محصولات تراریخته در جهان عبارتند از مونسانتو (آمریکا)، سینگنتا (سوییس)، بایر (آلمان)، باسف (آلمان) و دوپون (آمریکا). این شرکت ها با تولید و عرضه بذرهای تراریخته به افزایش تولید محصولات کشاورزی برای تامین امنیت غذایی می‌پردازند. علاوه بر افزایش مواد غذایی، محصولات تراریخته مزایای دیگری نیز دارند که در زیر به اختصار به آن ها اشاره می‌شود.

  • کاهش قیمت مواد غذایی:

    با افزایش تولید و عرضه مواد غذایی در بازارهای جهانی قیمت آن کاهش می‌یابد.

  • تولید محصولات مقاوم:

محصولات تراریخته در برابر بیماری‌ها و آفات مقاوم می‌شوند.

  • کاهش مصرف سموم:

محصولات تراریخته به دلیل مقاومت در برابر آفات نیاز به سم پاشی مداوام ندارند.

  • ماندگاری محصولات:

به علت وجود ژن‌های مقاوم ماندگاری این محصولات افزایش یافته و در مدت طولانی‌تری کیفیت خود را حفظ می کنند.

  • کاهش جنگل زدایی:

با نرخ بالای رشد جمعیت دنیا و به تبع آن افزایش نیاز به تولید محصولات کشاورزی، تخریب بیشتر جنگل‌ها ناگریز است در حالی که با افزایش تولید محصول تراریخته از تخریب بیشتر جنگل‌ها جلوگیری می‌شود.

  • ایجاد محصولات با ویژگی های مفید:

با فناوری مهندسی ژنتیک و کاربرد بیوتکنولوژی در تولید محصولات تراریخته قادر به ایجاد گیاهانی با ویژگی‌های مفید برای محیط زیست خواهیم بود، به عنوان مثال ایجاد گیاهانی با توانایی مصرف بیشتر دی‌اکسیدکربن که باعث کاهش پدیده گلخانه‌ای و کاهش فرایند گرم شدن زمین می‌شوند.

 

 

مضرات محصولات تراریخته

در پروسه تولید محصولات تراریخته با تغییر و ورود یک ژن ممکن است علاوه بر ویژگی مورد نظر، به گیاه خصوصیات ناخواسته‌ای نیز اضافه شود. این ویژگی‌های جدید از نظر سلامت باید مورد بررسی قرار بگیرد. با توجه به عمر بیست ساله محصولات تراریخته نمی‌توان با قاطعیت اعلام کرد که این مواد برای سلامت مضر می‌باشد یا خیر، همین مسئله بحث‌های زیادی در جوامع جهانی در پی داشته‌‌است و مصرف محصولات تراریخته مخالفان و موافقان زیادی دارد. در اینجا به چندین مورد از مضرات مشاهده‌شده این محصولات اشاره می‌شود.

 

  • واکنش آلرژیک:

با دست ورزی‌های ژنتیکی بر گیاهان ممکن است پروتئین‌هایی در این گیاهان تولید شود که برای بدن انسان ناشناخته بود و ایجاد واکنش‌های آلرژیک کند.

  • کاهش تنوع زیستی:

با استفاده مهندسی ژنتیک و ایجاد گیاهان مقاوم به حشرات و آفات برخی از گونه های حشرات از اکوسیستم حذف شده و باعث کاهش تنوع زیستی می‌شود.

  • خطرات زیست محیطی:

با توجه به عدم وجود اطلاعات کافی در مورد اثرات محصولات تراریخته، بقایای آنها برای محیط زیست ممکن است خطرناک باشد.

  • افزایش مقاومت آنتی بیوتیک ها:

سازمان بهداشت جهانی استفاده از محصولات تراریخته را به عنوان یکی از عوامل مقاومت بدن به آنتی‌بیوتیک‌ها اعلام کرده است. این محصولات، ژن مقاومت به بیماری‌ها وآفات را دارند که به طور طبیعی در گیاه وجود ندارد که موجب تولید آنتی‌بیوتیک‌ها و داروهای قوی‌تر با اثرات کمتر در انسان می‌گردد.

  • تغییر مواد مغذی:

در محصولات تراریخته میزان برخی مواد مغذی، پروتئین ها، عناصر مهم و آنتی اکسیدان ها کاهش می‌یابد.

  • تغییر طعم مواد غذایی:

با تغییر در ژنوم گیاهان تراریخته ممکن است طعم و مزه  این محصولات با گونه ارگانیک آن متفاوت باشد.

  • خطرات مصرف برای تغذیه انسان:

براساس تحقیقات مصرف این محصولات در گونه‌های موش و پرندگان بیماری‌هایی مثل سرطان و همچنین مرگ را به همراه داشته است که این امر احتمال خطر  مصرف این محصولات برای انسان را نیز دربردارد.

دیدگاه جهانی به مصرف محصولات تراریخته

علیرغم مزایای مصرف محصولات تراریخته و عدم وجود دلایل محکم برای مضرات این مواد غذایی، اقبال عمومی برای جا دادن این مواد در سبد‌غذایی خود در اکثر جوامع کم است. با وجود اینکه استفاده از محصولات تراریخته مشکلات بحران کمبود غذا را مرتفع می کند اما همچنان برخی از کشورها از واردات این محصولات به کشورشان جلوگیری می‌کنند. با بررسی مزایا و معایب تراریخته‌ها می‌توان گفت تولید و مصرف جهانی آنها برای دولت ها، کشاورزان و فعالان اقتصادی این حوزه مقرون به صرفه است اما برای پاسخ به این سوال که آیا مصرف محصولات تراریخته برای انسان نیز مناسب است یا نه، نیاز به مطالعات و بررسی‌های بیشتر وجود دارد.

 

تشخیص محصولات تراریخته در آنابیز

ما در آنابیز با همکاری آزمایشگاه‌های معتمد و معتبر سازمان استاندارد و غذا و داروی ایران توانستیم شرایطی فراهیم کنیم تا به شما پژوهشگران، تولیدکنندگان و فعالان در زمینه مواد غذایی برای انجام آزمون‌های مرتبط با تراریختگی خدمت‌رسانی کنیم.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *